Na Ziemi zachodzą zmiany klimatyczne, których przyczyną są naturalne procesy i zjawiska, jak El Niño czy erupcje wulkaniczne. Największy wpływ na ziemski klimat wywiera jednak działalność przemysłowa człowieka, w tym rosnące zużycie paliw kopalnych, wylesianie oraz rosnąca intensywność upraw rolniczych. Stężenie gazów cieplarnianych w atmosferze osiągnęło bezprecedensowy poziom od co najmniej 800 tys. lat. Cierpią na tym społeczności arktyczne, które muszą walczyć o prawo do zachowania swojego tradycyjnego stylu życia.
Ekolodzy alarmują, że dalsza emisja gazów cieplarnianych spowoduje długotrwałe zmiany we wszystkich elementach systemu klimatycznego, zwiększając ryzyko dotkliwych, nieodwracalnych skutków dla ludzi i ekosystemów.
Zmiany klimatyczne
Globalne ocieplenie polega na stałym podnoszeniu się średniej temperatury powietrza. W raporcie opublikowanym przez Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu lata 2011-2020 zostały uznane za najcieplejszą dekadę od okresu przedindustrialnego, czyli lat 1850-1900. W Polsce również możemy zaobserwować ten trend. W ostatnich latach wzrasta liczba upalnych dni w roku, czyli takich, kiedy temperatura maksymalna przekracza 30 st. C.
Obecnie obserwowany wzrost temperatur powietrza to jeden z naturalnych cyklów naszej planety, ale nigdy dotąd temperatura nie rosła tak szybko, a jej wzrost nie powodował tak poważnych skutków wynikających z występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych, topnienia lodowców czy wydłużenia się okresu wegetacyjnego roślin, co dodatkowo utrudnia dostosowywanie się fauny i flory do gwałtownie zmieniających się warunków.
Przyczynami przyspieszenia są intensywny rozwój gospodarki, przemysłu ciężkiego, rolnictwa, spalanie paliw kopalnych i niezrównoważona konsumpcja. Czynniki te doprowadzają do wzrostu emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, w tym dwutlenku węgla. Ocieplenie klimatu powoduje wzrost temperatury wody w oceanach, co przekłada się na zwiększenie jej objętości. Jest to główny powód wzrostu poziomu wód w morzach i oceanach.
Społeczności arktyczne
Arktyka to region leżący na północ od koła podbiegunowego, który obejmuje Ocean Arktyczny oraz wyspy arktyczne, takie jak Ellesmere, Nowa Ziemia i Svalbard. Teren te należą do takich krajów, jak Kanada, Rosja, Szwecja, Islandia, Finlandia, Norwegia, USA (Alaska) oraz Dania (Grenlandia). Jest to wyjątkowe miejsce, które wyróżnia się ekstremalnymi warunkami klimatycznymi, wielkimi pokładami lodu i unikalnym ekosystemem.
Region charakteryzuje się surowym klimatem. Średnia temperatura w zimie może sięgać -30 st. C, a latem 0-10 st. C. Ok. 10 proc. mieszkańców Arktyki to rdzenne społeczności, takie jak Inuici, Saamowie, Nieńcy czy Czukcze. Mają one bogatą historię, która sięga tysięcy lat i są silnie związane z naturą i tradycyjnym stylem życia. Dla wielu społeczności podstawą egzystencji pozostają tradycyjne zajęcia, takie jak rybołówstwo, myślistwo, hodowla reniferów czy zbieractwo.
Zmiany klimatyczne, zanieczyszczenie środowiska i presja globalnej gospodarki stwarzają jedno z największych wyzwań w historii dla rdzennych społeczności. Ich życie jest nierozerwalnie związane z surowym środowiskiem Arktyki. Tradycyjne praktyki łowieckie, rybołówstwo oraz pozwoliły im przetrwać w ekstremalnych warunkach.
Tradycyjne praktyki
Podnoszenie się poziomu mórz oraz zmiany w migracji zwierząt wpływają bezpośrednio na tradycyjny sposób życia rdzennych społeczności. Topnienie pokrywy lodowej ogranicza dostęp do terenów łowieckich, a niestabilność wiecznej zmarzliny zagraża infrastrukturze. W zachodniej Grenlandii znajduje się wielki lodowiec Jakobshavn (Ilulissat Icefjord), który jest jednym z najszybciej topniejących lodowców na świecie. Turyści mogą oglądać góry lodowe, które formują się i odrywają od lodowca.
Rdzenne społeczności muszą walczyć o prawo do zachowania swojego tradycyjnego stylu życia z międzynarodowymi korporacjami zainteresowanymi poszukiwaniem oraz wydobyciem surowców naturalnych, w tym szczególnie ropy i gazu, a także rozwojem żeglugi i turystyki. Nowoczesne technologie zmieniają Arktykę często wbrew woli rdzennych mieszkańców.
W części Arktyki rdzenne społeczności współpracują z międzynarodowymi organizacjami ochrony przyrody, tworząc rezerwaty biosfery. Miejscowi mieszkańcy zarządzają ochroną środowiska, są przewodnikami dla turystów m.in. w Zatoce Hudsona w Kanadzie czy na północy Norwegii. Ich wspólnym celem jest przetrwanie flory i fauny, kultury i tradycji Arktyki w jak najlepszym stanie.
Adaptacja
Konieczna jest edukacja społeczności arktycznych dotycząca wyzwań wynikających ze skutków zmian klimatycznych, której celem jest wzmocnienie odporności oraz adaptacja do zmieniającego się środowiska. Rdzenne społeczności domagają się prawa decydowania o losach Arktyki, w czym wspierają je Arctic Council czy fundacje ekologiczne.
W skład Rady Arktycznej wchodzą m.in. organizacje reprezentujące rdzenne ludy Arktyki. Kluczowymi elementami rady są grupy robocze. Głównym celem Arctic Monitoring and Assessment Programme (AMAP) jest monitorowanie i ocena zanieczyszczenia środowiska i zmiany klimatu w Arktyce. Natomiast Protection of the Arctic Marine Environment (PAME) odpowiada za monitorowanie i projekty badawcze dotyczące ochrony i zrównoważonego użytkowania Oceanu Arktycznego.
Inną grupą roboczą Arctic Council jest Sustainable Development Working Group (SDWG), której celem jest m.in. promowanie zrównoważonego rozwoju regionu. Projekty dążą do poprawy warunków społecznych, ekonomicznych i środowiskowych, w których żyją mieszkańcy Arktyki. Grupa zajmuje się takimi tematami, jak kultura, ekonomia, zdrowie, edukacja, infrastruktura, rozwój miast i nierówności społeczne.
